BAYAAM SIKA/KI’A
BAYAAM SIKA/KI’A Beni n de bayaam sika?
Bayaam sika de la tibegɔ, la kumesegɔ malema. Mina n sige bayaam ta’am zɛ bi laɛ kum gee ti daaŋɔ kan bɔna.
Bayaam lɔgerɔ
Daam, Nuusi , zom,
ma’ana,
yaarum, kaam , dɔɔrɔ , nyɛga , sɛvuŋa,
dukɔ,
wanɛ, su’a.
Bayaam pu la buyi 1. bayapaalega
2. bayakɛka
Bayapaalega de la mina n nɛn pɔsɛ sige gee ka dugelɛ. Fu san laɛ budaa la pɔka, fu ba’asɛ mɛ n bala, fu san ka dugelɛ fu kan le ta’am laɛ kum Mina n ka dugelɛ kan ta’am laɛ:
a. fua
b. fɛkɔ
c. wɔbega
d. waŋa
e. kunkone
f. saana
g. zɔlegɔ
h. mina n uke
i. mina n kɔsɛ.
Mina pɔga san tara puurɛ la kisi mɛ ti a zɛ kum.
.2. Bayakɛka de la mina n laɛ ba’asɛ dugelɛ ka le kisa kunsebo laare. Magesɛ wuu zɔlegɔ, konkone,fua bii saana.
DUGELEGƆ DE LA BENI?
Dugelegɔ de la kumesegɔ buyi puan bo’ora bayasɛka n laɛ ba’asɛ magesɛ wuu a duma san laɛ pɔka la budaa. Eŋa dana kan le kisa kunsebo laarɛ.
Dugelegɔ lɔgerɔ
1. nuusi
2. baa,
3. Daam
4. Zom
5. Dɔɔrɔ
6. ma’ana
7. yaarum.
KUMESEGƆ MALEMA
Ba ni dikɛ nuusi la mɛ la si nyɔɔrɔ la kinkoleno la bala lusɛ dukɔ puan, pᾶsegɛ nɛra bino pa’asɛ dugɛ. Ba san kɔrɛ ti ba nyaa ka’ɛ zom iŋɛ bini dikɛ nɛra dunɛ kɔberɛ mɔm, dikɛ nɛra bɔkɔ kɔberɛ kŨɔ sagebɔ la iŋɛ sunwene puan. Nyaa tari ta biŋɛ tampugerɛ zuo, nɛ la nama, vaɛ ta biŋɛ bɛseŋa sika zi’an nɛ. Ba san ba’asɛ nyaa dikɛ nɛra kɔba la pa’asɛ sagebɔ la puan, dikɛ nua pa’asɛ pɔbɛ, ti baya kɛka tole nɛŋa ti bayasaaŋa yee pooren ti ba nyaa obege buke kaɛ yire la buta ti basɛba me soe kaɛ bala nɔɔ. Ba za’a san kaɛ ba’asɛ ti ba nyaa tukɛ biŋɛ, pilege suŋɔ la gee ti ba za’a nyaa kilege sagebɔ la di. Ba mɛ di ti bu la gɔbega ta ba’asa. Ba san ba’asɛ bala nyaa kaalɛ nyɛga zu’usi la gee ti ba kabɛ nyɛga la ti ba di pa’asɛ gee tari basɛba kule ba yɛa.
Viisiŋɔ Lɔgerɔ