So'ose paɛ yelezuo la

Hogbetsotso festival

Ze'ele Wikipiidiya
Hogbetsotso kibesi
festival
ethnic groupAnlo Ewe people Demese
countryGhana Demese
located in the administrative territorial entityVolta Region Demese
locationAnloga, Volta Region Demese
month of the yearNovember Demese
Hogbetsotso kibesi

Hogbetsotso de'eŋo (gee ti ba kelum yi'ira Hogbechocho)[1] de la Anlo nabeduma la Anlo nɛreba de'eŋo ti ba de'ena Volta Region n boi Gaana so'olom wa.[2] Anlo tinkãra lagum dɛna la Anloga (capital), Keta, Kedzi, Vodza, Whuti, Srogboe, Woe,Tegbi, Dzita, Abor, Anlo Afiadenyigba, Anyako, Konu, Alakple, Atsito, Atiavi, Deʋegodo, Atorkor, Tsiame la tinpígesi basɛba zo'e zo'e. De'eŋo wa de'ene la yuuni yuuni Tigere ŋmarega yia assibedaaare Anloga tiŋa puan, de'eŋo la buuri malema ni iŋɛ la Anlo tiŋa puan.[2][3] De'eŋo wa yu'urɛ la ze'ele la Ewe tɔgum puan ti ba lerege ti la dɛna "exodus" de'eŋo.[4] bii "zi'ita bii ze'ele la Hogbe (Notsie)".[5] De'eŋo ti ba pɔsɛ de'ena la paɛ yuum tusa anaasi n tole.[5]

Tɔɔsum (History)

[demese | demesego zia]

Anlo de la nɛreba tigesi taaba naɛ nuure ze'ele Gaana wa dapɔbusa wa wa'ana. Nyaa wa ki'ira bee bɔna ba zina beere nɔŋa zi'an wa, ba ki'iri la Notsie puan, tinsɛka ti ba mina zina ti ka dɛna Togo la.[6][7] Nɛreba sakiya ti ba ze'ele la southern Sudan doose Oyo, tiŋa n boi Nigeria puan, Ketou n boi Benin puan la Adja Tado n boi Togo puan wa'ana ki'ira bii bɔna Notsie tiŋa puan.[6] Ba buuri la puan ba yuum boi la pute-nana nu'usum "wicked king", Togbe Agorkoli (Agor Akorli).[8] Gee ti ba ta'am pìiɛ bii yese pute-nana wa nu'usum ba yuum vuge la viiriga dapuurebuba namgoone la puan n lebese ba tiŋa la bɔba la. Ti ba ta'am nyɛ bii iŋɛ ŋwana wa ba yuum yele la ba pɔgeba ti ba ka'asa ba kɔbe'ero la woo basa bɔbeyine namgoone la puan.[4] La ta yuɛ la ti ze'ele nyaa ma'ɛ lebege yɔgerɔ ka kpe'em, ta'asɛ ti nɛreba nya ŋmɛ ŋwurike doose belam yese. Buuri la puan la mɛ tari la tii, ba ta'am tee ba kpe'emduma la puti'irɛ, lɔgerɔ da'a saŋa pìɛ bii yese, ba ni kuna la apuvura gee ti nɛŋa tɔ da'a gee ti ba kina ye'esa ti la amaa wuu ba kine nyea la da'a la puan.[4]

Viisegɔ Lɔgerɔ

[demese | demesego zia]
  1. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Hogbetsotso_festival#cite_note-bradt-1
  2. 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Hogbetsotso_festival#cite_note-Bak-2
  3. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Hogbetsotso_festival#cite_note-bookc-3
  4. 1 2 3 Archive copy.
  5. 1 2 https://archive.org/details/culturesensesemb0000geur
  6. 1 2 http://www.ghanaexpeditions.com/regions/highlight_detail.asp?id=&rdid=112
  7. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Hogbetsotso_festival#cite_note-book_a-7
  8. ↑ Archive copy.