So'ose paɛ yelezuo la

Yizuo yɛla (clan system).

Ze'ele Wikipiidiya

Yelesi'a bii iteseko n wan basɛ ti tu baŋɛ ti tu boi la yizuyiŋɔ puan.

Tu san tara yaabeyinɛ

Tu san kãabera tinganyinɛ

Yizuo la zɛbe yuurɛ. Wuu zagesɛ ko'om gee nyuura biim yire duma, bii A kisi ŋwana gee yɛɛra ka gɔŋɔ yire duma.

Yizuo yuurɛ

A tuulababiisi, Avoombiisi

Tu san ka dita taaba pɔgedire puan.

Tu tɔti baga kaabegɔ puan bii kuyire dia puan.

Yizuo kisegɔ(Totems)

Yizuo woo la ku kisi sɛla. Yelesi'a bii sɛla ti yizuo kisa ta'am dɛna wuu;

Bua

Nua

Gumatia

Mɔnɛ

Bulekilega zifo.

Nɛra san galum kisego beni n iti

Kisego woo la ka gãleŋɔ n tari sɛla. Gee zo'e zo'e fu san galum kisego sɛla n wan ta'am iŋa fu.

Fu zuo ta'am kɔɔra

Fu ta'am bî'ira ka malum yɛɛra bii nyɛta imma'asum

Fu ta'am fɔ

Fu ta'am lebege kundɔgerɛ

Fu ta'am burum.

Yizuo yɛla wa sum dela beni bɔ'ɔra nɛra la bii tiŋa .

Nɔyinɛ bɔna nɛreba la zi'an.

Ba suŋeri taaba ba tuuma puan, pɔgedire malema la yɛla zo'e zo'e puan.

Ba mi buuri mɛ wuu ba tuusum n ze'ele zi'an na.

Suma'asum boi tiŋa la puan mɛ.

Buuri malema wa bɔna mɛ wuu

Yaaba tuusum (kinship relation)

Tuusum bɔgesɛ zo'e mɛ

Sɔ tuusum

Se'em dɔgɛ fu gee dɛna budaa la de la fu sɔ.

Fu sɔ la mɛ sɔ de la fu sɔyaaba.

Sɛba n tagelɛ sa la nyaa de la fu yaanyi'i.

Pɔgedirɛ tuusum

Pɔgedirɛ puan pɔka la yi'iri budaa la ka sira. Ti budaa la me yi'ira pɔka la ka pɔga.

Ba san dɔgɛ budibila, budaa la yi'iri bia la ka dayua. Pɔka la yi'iri bia la la ka bia.

Ba san dɔgɛ pugela budaa la pɔka la yi'iri ka la ba bia.

Sira la kɔma la san dɛna budibeto, ba yi'iri taaba la yibega la kiima. Se'em ti ba dɔgɛ yia la n de se'em n dɔgɛ pooren la kiima la. Se'em n dɔgɛ yia la na me yi'iri se'em n dɔgɛ pooren la yibega.

Ba San dɔgɛ la pugeto la de la na la nbuyina ti ba yi'ira

Ma tuusum

Se'em n dɔgɛ fu gee dɛna pɔka la de la fu ma

Se'em n dɔgɛ fu ma la me de la fu mayaaba.

Sɛba n tagelɛ de la fu yaanyi'i

Tuusum n kelum bɔna pɔgedirɛ puan se'em

Dɛɛma.

Sira la n yi'iri a pɔga la sɔ bii a ma se'em n ba la.

Bama me yi'iri ba bia la sira la bala mia nuu.

Dakɛa

Sira la n yi'iri a pɔga la tapa se'em n bala.

Yentaa

Sira la san tara pɔgeba ba yi bii gaŋɛ bala. Pɔgeba la n yi'iri taaba se'em n bala.

Pɔkɛa

Pɔga la n yi'iri a sira la tapa se'em n bala.

Danyaama

Pɔga la n yi'iri a sira ma se'em n bala la..

Tu san mina taaba tuusum wa, la wan basɛ ti tu mina tu suurɔ n de sɛba. Ŋwana me wan basɛ ti tu tãna po'ora taaba tu tuuma puan,tu pɔgedirɛ yɛla puan nɔŋɔ la ba'asi yɛla puan. La kelum dɛna la sɛla wan basɛ ti suma'asum bɔna ya tiŋsuka.