So'ose paɛ yelezuo la

Bɔkerɛ Kãaleŋɔ

Ze'ele Wikipiidiya

Kaalekuna de la kaaleseko ti ba ni bɔta fu kaalɛ sɔsega gee lebese sogesego duma la n ze'ele sɔsega miŋa puan na.

Sosi'ia ti tu tara kaala

[demese | demesego zia]

La nari ti fu ne dikɛ la sosi'a ti tu tara kaala ti pa'alɛ zuo wa yele yele wuu nyyɔkemiŋa kaalegɔ la suŋa suŋa bɔkɛ gee ta'am lebesɛ sogesego duma la.

Fu san yeti fu kaalɛ bɔkerɛ kaalegɔ gee lebesɛ sogese duma la nari ti

[demese | demesego zia]

Fu nari ti fu kaalɛ sɔsega la kalem kalam gee tuɛ. Nyaa kaalɛ sogesego duma la Le kaalɛ sɔsega la pa'asɛ buyi. Gee kaale kuma puan, see ti fu dãala yelebɛa bii yelesumsebo ti fu mina ti a tari sɛla yɛse sogesego duma la puan. Nyaa kaalɛ sogesego duma la gee lebesera la de se'em la.

KAALɛ GULESEGɔ WA GEE LEBESE SOKERE DUMA LA ZA’A.

[demese | demesego zia]

Dabesa wa nɛreba ka yuuri gee luta la ba’asi. Ba’asi wa zo’e zo’e dagi winɛ ba’asi. Si de la Akoŋe-bɛgesegɔ ba’asi. ŋwana ti Atia-Yameŋa yuum ni makɛ nyɔna gee tɔgera yeti iŋa pugum ka baŋɛ sɛla n sɔi ti tiŋa wa lebege bala. A yuum de la mina n ka boti a nifo nyɛta dɛkɔ. ŋwana zuo la a yire yuum ani la filam gee ti a zamesɛ a kɔma ti ba mina dɛgerɔ bɛgesegɔ.

Atia-Yameŋa yuum sele la tiisi kaɛ a yire la mum ŋwana kiru. Tiisi wa yuum boi bini la buuri buuri. Mɔntɔ tiisi yuum boi bini, ti leemu tiisi yuum bɔna bini nyaa pa’asɛ tiisi n bo’ori ma’asum me yuum ka tari tuunɛ bini. Tiisi wa la eŋa n maalɛ zi’a la se’em la basɛ ti la ana la ŋwana filam dee ti sapebesum lɔbera ka gɔ’ɔra. Atia-Yameŋa la a pɔga Adumpɔka yuum dɔge la kɔma banaasi. Budibeto yuum de la tuta pugela kayila. Ba yuum zamesɛ kɔma wa mɛ ti ba mina ba misi bɛgesegɔ gee tana maala yire la suŋa. Daarewoo kɔma wa ni piisɛ yire la za’an mɛ lagesɛ sɔgerɔ la ta nyɔ Atia-Yameŋa yuum tu la boko gee mɛ dangoone kaɛ mum ti eŋa la a yire duma nyɛ’ɛra bino. Adumpɔka yuum sakɛ dɔla a sira bɛgesegɔ sɔa la mɛ ŋwana nima nima.

A yuum san ka sɔ iŋa, a ka lebere duka bɔba. A wan piisɛ deto la za’a ŋwana filam filam gee duuse da’aŋa la suŋasuŋa. Fu san ta paɛ ti Atia-Yameŋa la a yire duma boi bini dita, la ni dɛna la kunkoma’asum. Ba dia ka koŋeri zɛvuurɔ Ba ni san di ba’asɛ, nɛrawoo nyaa ni di la sɛla n de tiisi dia pa’asɛ. Tiisi dia wa ta’am dɛna leemu, mɔntɔ bii solemisanɛ. Ŋwana wa, Atia-Yameŋa yuum ni yeti fu di suŋa ti dia la ta’am nɛɛm suŋa ti daaŋɔ da bɔna. La me kelum suŋera la ba iisi ti si tana zɛbera nyaŋera ba’asi.

Atia-Yameŋa la a yire duma wa yuum de la sɛba ti asaala woo nara ti a tɔgesa wuu aduma san bɔta ti a tara imma’asum. Ba daa ka bi’iri yoo yoo. Mina san pugum lu ba’a zina, beere ta yilegera la ti a isege mɛ ɛɛra. Ba vɔnsumɔ wa iŋa, Atia-Yameŋa yuum vɔ paɛ la yuunkɔbeka la yuumpisinaasi la inuu gee nyaa nyɛlegɛ kaam sige tiŋa.

Atia-Yameŋa n yuum vɔ la, a yuum ni yɛta yeti “A vɔ yue tiim de la bɛgesegɔ sɔa” ti nɛra san mina bɛgesegɔ gee dɔla a dia sɔa suŋa, a duma kan maa nyɛ ba’asi yoo yoo. Di suŋa dagi la nɛnɔ la kaam diisi gee la tugum dɛna la fum mina n sakɛ zɛvuurɔ la tiisi diisi dia n wan nyɛ imma’asum gee vɔ yue. Hali la zina wa, tu pugum wuna dɔgeta duma n ni yeti imma’asum la a vɔ yue yese la nɛra n diti disɛka, la n diti ka se’em. Ba yuum ni san yeti ba pa’alɛ bɛgesegɔ fɔla Atadɔɔ tiŋa puan, ba ni kɔ’ɔm yi la Atia-Yameŋa yire dikɛ makɛ.


LEBESE SOKERE DUMA WA ZA’A. SOKERE WOO TARI LA KALɛ DIYILA.

1. Beni zuo ti ba’asi nyɔgera nɛreba dabesa wa?

2. Gulesɛ yelesuma ayi ti tiisi tara bɔ’ɔra asaala.

3. Pa’alɛ yɛla ata ti nɛra wan ta’am doose gu ba’asi sssega wa puan.

4. Atia-Yameŋa yuum vɔ la yuuma alɛ?

5. Ee yelesum tee ze’ele bɔ ka tari tuunɛ gee ti vuurɛ la da tee.

6. Ee yelebɛa tee bɔ yelebɛa wa gulesegɔ la puan ti ba vɔa la dɛna buyila.

i. Fɛm

ii. Nyɛ’ɛra

iii. Kunkoma’asum

7. Beni zuo ti Atia-Yameŋa yele a yiduma ti ba ni di la suŋa ba ni di ba’asɛ la? Bo yɛla ayi ma’a.

8. Tinkana ti Atia-Yameŋa la a yiduma yuum bɔna?

9. Gulesegɔ wa zuo de la beni miŋa mɔpi?

10. Atia-Yameŋa la a pɔga daa dɔgɛ la kɔma balɛ?

Viisɔgɔ Lɔgɛrɔ

[demese | demesego zia]