So'ose paɛ yelezuo la

Charlotte Kesson Smith

Ze'ele Wikipiidiya

Charlotte Kesson-Smith Osei, ba dɔgɛ e la Gunfuko nambua 1, 1969[1] A de la Gaana wa lɔya la kuka zuudaana kura/kɛka 2 e boi Gaana voteŋo duma zi'an ze'ele 2015 gura ba e yuum ta sa'ɛ e e de Siibenya'aŋa 2018[2] yɛsera ligeri yɛla/sɔsega puan.[3] [4] [5]Ka sa'arɛ la yuum tari la daaŋɔ wa'am e boi  supreme kɔɔti e boi Gaana gulesegɔ yima yima ayi [6] Eŋa e de pɔka wia daana ti ka tum e boi Gaana voteŋo tuuma zi'an hali se'em ma'a sa ti tiŋa la yuum bɔna ka ma'a la. [3] Eŋa e yuum nan de kuka zuudaana bo 'National Commission for Civic education "[2] Siinedaa nambua, 2019 puan, ba yuum loe e mɛ yɛsera solemiisi duma zi'an ti ka pa'asɛ tigere wa puan e de "international" ka'amduma, ti ba suŋɛ tuuma puan e de 2019 kuka zuuduma loosego e boi Afghanistan.[7]

Charlotte Osei
nera
naaŋɔfemale Demese
country of citizenshipGhana Demese
name in native languageCharlotte Kesson-Smith Osei Demese
given nameCharlotte Demese
family nameOsei Demese
date of birth1 Gunfuko 1969 Demese
place of birthNigeria Demese
languages spoken, written or signedEnglish Demese
occupationlawyer Demese
employerNational Commission for Civic Education Demese
position heldchairperson Demese
educated atUniversity of Ghana, University of South Africa, Queen's University, Ghana National College Demese
work locationAnkara Demese
member of political partyindependent politician Demese
member ofNational Commission for Civic Education Demese
award receivedGhana Women of Courage Award Demese

A pɔsega vom la sukuu yɛla

[demese | demesego zia]

Ba dɔgɛ Charlotte Osei la Nigeria.[1] ka ma, sɛka e de bumbu'ɔ, ka tugum dɛna la West African nɛra, ka me ka de Gaana wa gee ti ka sɔ, me kelum ta gaam mɛ la West Africa buuri, tara ka tɔgera ti ka dɛna Gaana wa nɛra. Charlotte Osei tari ka sɛkɛndiri zamesegɔ mɛ e boi Gaana tinkatɛ kɔlegi e boi Cape Coast. Ka yuum tɔkɛ kiŋɛ niŋa mɛ e boi Gaana yunivɛsiti  bilam ti ka yuum to'e ka LLB e de 1992 yuunɛ la puan la Gaana lɔɔ sukuu zɛsɛka ti ka nyɛ gee ti ba le kelum yi e "bar" e de 1994.[5] Ka kelum le tara la master of business leadership (MBL) (leebego ke'eŋo) ze'ele la South Africa yunivɛsiti, Pretoria (2006), master of Laws, (LLM), ze'ele Queen's yunivɛsiti, Kingston, Ontario, Canada.[8]

Charlotte Osei yuum de la pa'ala suŋera e boi lɔɔ zamesegɔ weeleŋo, Gaana yunivɛsiti, Legon e de 1994 ta paɛ 1995.[6] ka yuum tuni mɛ dɛna lɔya no Laryea kɔmpini e boi Ankara ze'ele 1994 ta paɛ 1997, gee ka e yuum de sukpe'ene kɛ'ɛma e boi Gaana koosego banki ze'ele 1997 ta paɛ 2002.[9] ka le kelum pa'alɛ mɛ  dɛna "part time' e boi koosego lɔɔ e boi yunivɛsiti ze'ele 1997 ta paɛ 2003.

Ze'ele 2002 ta paɛ 2005, Osei tum mɛ dɛna ka'ama za'a daana bo Unibank, Gaana, gee me le ze'ele 2005 ta paɛ 2011 dɛna pi'ilena/biŋera la ka'ana niŋa daana bo lɛɛberduma lɔya duma, [9] Prime Attorneys.[3] Ka yuum de la kukadaana e boi " national commission for civic education " ze'ele 2011  ta paɛ 2015.[10]

17 2015 yuunɛ puan, ba yuum loe e mɛ ti a dɛna kukadaana e boi Gaana voteŋo zi'an [2] gee ti ka yuum le tuna mɛ dɛna zuudaana kɛ'ɛma bo Gaana 2016 kuka zuudaana la palamɛti voteŋo duma la.[7] Eŋa e yuum de pɔka yia daana ti ba loe e ti ka dɛna kukadaana bo Gaana voteŋo zi'an. 20 Siibedaa  nambua 2019 puan, "United Nations" yuum loe Charlotte Osei ti a dɛna "international Non Voting" voteŋo kɛ'ɛma bo Afghanistan, dina wa yuum sirum tum mɛ dɔla la zuudaana sakerɛ ti ba sakɛ e de zuudaana e boi Afghanistan, Ashraf Ghani.[11] Bii fum e de mina e ka po vɔtena la kɛ'ɛma la ka yuum bo la sɔa e pa'ali dɔla liiba e boi maasegɔ la ge'esego bo sɛla e po dɔla voteŋo  yɛla la sɔa, gee suŋɛ e boi "adjudication of complaints in a fair", bɔna ka ma'a la yɔ'ɔ sɔa ti ba baŋɛ  suŋa ti voteŋo la votum suŋa dɔla voteŋo duma la za'a  e kaɛ la waabi.

controversy and allegations

[demese | demesego zia]

Siibenya'aŋa  28, 2018 puan, ba yuum yese Osei  dɔla la kɔmatii ti Naba la yuum loose, Justice Sophia Akuffo to ba viisɛ baŋɛ daaŋɔ si'a la  lampoola geere ti ba parum giisɛ e.[12][13]Ba yuum loose kɔmatii la doose la sɔsega la puan e boi gɔŋɔ puan 146 [14]  e boi Gaana wa wara la puan, kɔmatii la ka'aŋɔ eeri ti la nari mɛ ti  ba yese Osei yɛsera la a halɛ bii a itegɔ la doose wara gɔŋɔ 146 [15]1la puan[16]

Gaana wa kuka zuudaana, Nana Akufo-Addo sakɛ doose mɛ la ka'aŋɔ la bo'olum yɛsera gɔŋɔ 156 e boi Gaana wa wara pa'alɛ ka mɛ ti ba yese ka  a bilam bilam tuuma la puan.[17][18]

Kuka zuudaana sɛka e nan kɔ'ɔm tole e boi loosego zi'an ŋmɛregɛ da'a wara e boi bo'olum duma zo'e zo'e  yɛsera la 2016 Gaana voteŋo duma, lasebaarɛ wa ze'ele la kɔmatii sɛka e viisɛ ka la e pa'alɛ.[19] Osei pa'alɛ ti ka wan ta'am sakɛ bo ba e siisego la ti ba siise doose e la pooren. Ka daa gu'uni ka lebesego la mɛ yɛsera la kuka zuudaana podɔla e boi Gaana, Kwesi Amissah-Arthur kum di'ine la. [20]A yesega la taaba daa daam mɛ e boi Supreme kɔɔti  e boi Gaana dɔla la guleseba bayi e boi yima yima biŋe a mɛ ka Fafali Nyonator la Abdul Malik Kweku Baako, lasebaarɛ gɔnɔ dɛmesera e boi Gaana. [21]

A miŋa vom yɛla

[demese | demesego zia]

Charlotte tari sira mɛ la kɔma ayi.[22]

Bo'olum la baŋerɛ

[demese | demesego zia]
  • 1991 Volta Hall Award, Best Arts Results, First University Examinations, University of Ghana
  • Charlotte Osei was awarded a 'Women Of Courage' award by Robert P. Jackson., the United states ambassador to Ghana.
  • PPP Skills & Competency Development, Institute for Public-Private Partnerships, Arlington, VA, USA (2009)
  • Basic & Advanced Securities, Securities Selling & Investment Advice, Ghana Stock Exchange, Accra (1997)
  • 1992 Ghana Bar Association, Excellence, LLB Final Examinations, University of Ghana

Gɔnɔ ti ka niɛ a peelemi

[demese | demesego zia]

Citizenship, Customary Law and a Gendered Jurisprudence: A Socio-Legal Perspective.” by C. Kesson-Smith and W. Tettey in "Critical Perspectives on Politics and Socio-Economic Development in Ghana" (African social studies series), Brill Publishers, 25 Apr 2003, editors: Tettey, Wisdom J., Puplampu, Korbla P., Berman, Joshua

Viisɔgɔ Lɔgɛrɔ

[demese | demesego zia]
  1. 1.0 1.1 https://www.google.com/search?q=charllote+osei+place+of+birth
  2. 2.0 2.1 2.2 https://web.archive.org/web/20191022054441/http://www.ghana.gov.gh/index.php/news/1523-charlotte-osei-appointed-new-ec-chairperson
  3. 3.0 3.1 3.2 https://law.queensu.ca/news/Ghanas-first-female-electoral-commissioner-a-Queens-Law-grad
  4. https://www.graphic.com.gh/news/politics/ghana-news-charlotte-osei-appointed-un-international-elections-commissioner.html
  5. 5.0 5.1 https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/5-things-you-didn-t-know-about-the-fired-EC-boss-Charlotte-Osei-664666
  6. 6.0 6.1 https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=1397#
  7. 7.0 7.1 Archive copy.
  8. http://graphic.com.gh/news/politics/45343-mrs-charlotte-osei-1st-female-ec-chair-brings-freshness-to-job.html
  9. 9.0 9.1 https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=1397#
  10. Archive copy.
  11. http://www.myjoyonline.com/politics/2019/May-27th/charlotte-osei-appointed-un-international-elections-commissioner.php
  12. https://web.archive.org/web/20180628235408/https://asembi.com/why-was-the-ec-boss-charlotte-osei-sacked/
  13. https://web.archive.org/web/20180628233934/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Akufo-Addo-sacks-Charlotte-Osei-two-deputies-664333
  14. http://graphic.com.gh/news/politics/45212-ncce-boss-named-ec-chairperson.html
  15. https://yen.com.gh/114365-profile-charlotte-osei-biography-pictures.html
  16. https://yen.com.gh/114365-profile-charlotte-osei-biography-pictures.html
  17. https://www.myjoyonline.com/politics/2018/June-28th/breaking-news.php
  18. https://www.graphic.com.gh/news/general-news/charlotte-osei-and-two-ec-deputies-removed.html
  19. https://web.archive.org/web/20180630161902/https://www.myjoyonline.com/news/2018/june-29th/leaked-report-details-why-ec-boss-was-sacked.php
  20. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Charlotte-Osei-steps-out-in-style-after-sack-as-EC-Chairperson-665307
  21. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/5-things-you-didn-t-know-about-the-fired-EC-boss-Charlotte-Osei-664666
  22. https://www.ghpage.com/ec-boss-charlotte-osei-husband/80273/
[demese | demesego zia]

Charlotte Oseiat Wikipedia's sister projects

  • Media from Commons
  • Quotations from Wikiquote
  • Data from Wikidata
  • You may write me down in history, but still like dust, I rise - Charlotte Osei jabs Archived 19 July 2018 at the Wayback Machine
Preceded by

Kwadwo Afari-Gyan

Chair of the Electoral Commission of Ghana

2015 – 2018

Succeeded by

Jean Adukwei Mensa