So'ose paɛ yelezuo la

Martin Amidu

Ze'ele Wikipiidiya
Martin Amidu
nera
naaŋɔmale Demese
country of citizenshipGhana Demese
given nameMartin Demese
place of birthUpper East Region Demese
languages spoken, written or signedEnglish Demese
occupationlawyer, politician, gɔngulesera, minister Demese
educated atUniversity of Ghana, Antioch University Midwest, Navrongo Senior High School Demese
member of political partyNational Democratic Congress Demese

Martin Alamisi Burnes Kaiser Amidu idela Ganaa politician la lawyer n laa de Attorney General la Minister for Justice Ghana 2011 - 2012 . A me la dela Ganaa wia Special Prosecutor the 2018 ge laa basɛ tuunɛ la 2020 puan. A la yeti the President, Nana Akufo-Addo ka basɛ ti a tuuna tuuni na naari ti la kina se'em.[1][2][3] Neriba zoezoe mi ti a dela mina n daa tari yelebea wa ‘gargantuan[4], waam Ganaa politics puan, ina la ka pusi viisegɔ Woyome yelum la puan. Ka la dela yeli pagera yesera zua puan san kana. Yuun paalɛ ŋmariga puan a dabesa a pia la bu yina puan, 2018, President of Ganaa daa bo Martin A.B.K Amidu tuni la yuure ti a dɛna Special Prosecutor bɔra ofiisi paaliga la puan[5] [6][7]Nana Akufo-Addo yuum bisɛ la iŋa n yuum de "Attorney General" kurega la se'em n le pa'asɛ de la a tum a miŋa lɔɔ tuuma kuremɛ n yuum ta'asɛ ti a loe Mr. Amidu, ti la yuum dɛna a pɔsega nalɛka namesegɔ.[8]

Hon.

Martin A. B. K. Amidu

21st Attorney General and Minister for Justice
In office

Jan 2011 – Jan 2012

President John Atta Mills
Preceded by Betty Mould-Iddrisu
Succeeded by Benjamin Kunbuor
Minister for Interior
In office

Jan 2010 – Jan 2011

President John Atta Mills
Preceded by Cletus Avoka
Succeeded by Benjamin Kunbuor
Special Prosecutor
In office

Jan 2018 – Nov 2020

Preceded by New
Succeeded by Kissi Agyebeng
Personal details
Born Martin Alamisi Burnes Kaiser Amidu
Nationality Ghanaian
Party National Democratic Congress
Alma mater
  • University of Ghana
  • Ghana School of Law
  • Antioch University
Website www.martinamidu.com

Deputy Attorney-General

[demese | demesego zia]

Amidu daa dela Deputy Attorney-General yuuma a naasi ge dena Special Prosecutor. Amidu dela National Democratic Congress(NDC) member civilian rule la n laa ka waam tole basɛ Fourth Republic puan January 1993, A laa kelum tuuna la gɔmena Jerry Rawlings dena a Deputy Attorney-General[9]. A laa tum tuuni wa bu yi, bɔra n yuuma a nii ge ti la paɛ January 2001.[10][11]

Sapɔɔlegɔ ŋmareŋa 2000 presidential election

[demese | demesego zia]

Sapɔɔlegɔ ŋmareŋa 2000 yuum de kuka zuudaana loosego, Eŋa e yuum dɛna kukazuo daana bo John Atta Mills[12][13]. Ba za'a yuum koge gee dike bo kukazuo daana ni de John Kufuor yuum dɛna puan.[14][15]

Mills government

[demese | demesego zia]

Minister for Interior

[demese | demesego zia]

Ko'oro 2010 puan, doose a cabinet reshuffle, President Mills yuum tee dike Cletus Avoka ti a ze'ele bo Amidu, ti a dɛna Minister bo Interior.[16][17] Gee Amidu de la Builsa, belam ti nɛreba yuum sogesa sokere duma zo'e zo'e la ni tume tuumsɛka nyesera Bawku conflict.[18] Gee yuum tole ta doose Parliament of Ghana wara duma la za'a me ŋwana suŋa suŋa gee yuum nyaa pɔsɛ tuuma.[19][20]

Attorney General

[demese | demesego zia]

Doose major cabinet reshuffle buyi daana puan la, President Mills e iŋɛ, Amidu yuum ta lebege laAttorney General la Minister bo Justice of Ghana.

[demese | demesego zia]

Ba e yese e basɛ ka tuuma zi'an[21][22]

[demese | demesego zia]

Martin Amidu yuum sige tiŋa la Lamisi daarɛ bɔna Sapɔɔlegɔ ŋmarega la puan 19, 2012 yuunɛ la puan, ti gɔmena zuo daana John Evans Atta Mills bisɛ a itegɔ puan yuum yeti  a tue mɛ. Ba yuum ta seke e la  gɔmena zuo daana n yuum de kuka la zuo daana. Ba iŋɛ di la gɔmena zuo daana yire la puan ti ba yi'ira ti "Castle" la bɔna Sapɔɔlegɔ ŋmarega la puan dabesa pia la anii daarɛ. [23][24] Sɛla n yuum sɔi la a yuum yeti minisita kayima n yuum sikɛ ligere tum dee ti ka doose naresum sore. Mr. Martin A. B. K. Amidu yuum be nuurɛ bɔna 16 November, 2020 yuunɛ la puan ti a me le dɛna "Special Prosecutor". Mr Amidu yuum yeri se'em n yuum low iŋa la, Nana Akufo-Addo la iŋa nuurɛ ka naari bii ka de buyima. A yuum yele gɔŋɔ la puan ti  (Akufo-Addo's) tuuma ka suŋeri iŋa ti a tana tuna a tuuma la suŋa suŋa. Ayuum paasɛ ti iŋa kan ta'am bua ti vɛɛra iŋa kina iŋa n boti zi'an. A yuum yeti ba ka tari girema bo'ora iŋa ti a tana tuna a tuuma la suŋa suŋa. Sɛla la sɛla ri a yuum viisa de la sɛla ri ba yi'ira ti "Agyapa Royalties limited". Amaa, a yuum yeti see ti iŋa sige dee bo sore ti Akufo-Addo ta'am loe nɛra dɔla lɔɔ bii wara naresum la n de se'em la. A yuum tari yele wa kiŋɛ la kootum. Martin Amidu n yuum ta paɛ Gaana Kootum katɛ la puan la "The Supreme Court" n boi  in 2014 yuunɛ la puan, kootum la yuum yeti Mr. Woyome nari ti a yɔ ligeri la mɛ bo Gaana. "Supreme Court" lɔya duma yuum boi e paŋa ti a basɛ ti Mr. Woyome yɔ ligerƒla bo Gaana gɔmena. to refund the cash to the state.Mr. Amidu yuum le kiŋɛ 2016, ta yeti "Supreme Court" duma bo e paŋa ti a ta'am to'e ligeri la ze'ele  Alfred Woyome, zi'an bɔna Mahama saŋa la puan se'em ti, Justice, Marietta Brew Appiah-Oppong, yum dɛna minisita la. Ze'ele February ŋmarega la puan 2017 Mr. Amidu kiŋɛ kootum ta luke yele la se'em n sɔi la Gena da'aŋa n yuum wa'am n de wɔbegɔ paati la "New Patriotic Party" ti Nana Addo Dankwah Akuffo Addo yuum gɔmena zuo daana dee ti Miss Gloria Akuffo yuum dɛna minisita saaŋa la. Mr. Woyome yuum belum "Supreme Court" ri ba tari yele la lem yire wa maalɛ. A lɔya ayima ri a yu'urɛ dɛna lawyer, Ken Anku, yuum tɔgɛ suŋɛ e mɛ , amaa, Godfred Dame, yuum ka sakɛ.[25][26][27]

Special Prosecutor

[demese | demesego zia]

Eŋa e yuum de yia daana bɔna Gaana wa ti a dɛna "Special prosecutor"ti ba yuum loe ti palimɛti duma mi sakɛ. A loore la puan Gaana gɔmena zuo daana n de Nana Akufo-Addo n yuum basɛ ti la niɛ peelum ti nɛra woo mina bɔna January 11, 2018 yuunɛ la puan.[28] Martin A.B.K. Amidu wa ba yuum basɛ ti a pɔsɛ yuuma la Zuma daarɛ , February 23, 2018 yuunɛ la puan, ti  Nana Addo Dankwa Akufo-Addo yuum bala bɔna "Flagstaff House"[29][30]

Amidu yuum doose bilam pu'ussɛ minisita sɛka n yuum de "Attorney General" la gɔmena zuo daana la ba low iŋa la. A yuum yeti iŋa wan zabɛ nayigum mɛ dee ti dabeem kan tara iŋa  bii iŋa kan yeti iŋa de la ma nɛra zuo bɔna Gaana tiŋa wa puan.[31]


Martin A. B. K. Amidu Resigns as a Special Prosecutor

Mr. Martin A. B. K. Amidu yuum be nuurɛ bɔna 16 November, 2020 yuunɛ la puan ti a me le dɛna "Special Prosecutor". Mr Amidu yuum yeri se'em n yuum low iŋa la, Nana Akufo-Addo la iŋa nuurɛ ka naari bii ka de buyima.[32] A yuum yele gɔŋɔ la puan ti  (Akufo-Addo's) tuuma ka suŋeri iŋa ti a tana tuna a tuuma la suŋa suŋa. Ayuum paasɛ ti iŋa kan ta'am bua ti vɛɛra iŋa kina iŋa n boti zi'an. A yuum yeti ba ka tari girema bo'ora iŋa ti a tana tuna a tuuma la suŋa suŋa. Sɛla la sɛla ri a yuum viisa de la sɛla ri ba yi'ira ti "Agyapa Royalties limited". Amaa, a yuum yeti see ti iŋa sige dee bo sore ti Akufo-Addo ta'am loe nɛra dɔla lɔɔ bii wara naresum la n de se'em la[4][6][8]

A yuum sige a na'am n de "Special prosecutor" tiŋa la 16 November 2020.[33][34]

Le bisɛ kalam mi (See also)

[demese | demesego zia]

[edit source]

  • List of Mills government ministers

Lɔgerɔ

[demese | demesego zia]
  1. https://www.bbc.com/pidgin/tori-54970440
  2. https://www.modernghana.com/news/983750/attorney-general-martin-amidu-was-in-office-from.html
  3. https://www.myjoyonline.com/news/national/special-prosecutor-martin-amidu-has-resigned/
  4. 4.0 4.1 https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Today-in-2016-Amidu-was-sacked-because-he-attempted-to-beat-Mills-Woyome-800096
  5. Demuyakor, John (2021-06-01). "An Analysis of Speech Acts in the Inaugural Address of Nana Addo Dankwa Akufo-Addo as the President of the Republic of Ghana on January 7, 2021". Shanlax International Journal of English 9 (3): 1–12. DOI:10.34293/english.v9i3.3978. ISSN 2320-2645.
  6. 6.0 6.1 https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Today-in-2016-Amidu-was-sacked-because-he-attempted-to-beat-Mills-Woyome-800096
  7. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  8. 8.0 8.1 https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Today-in-2016-Amidu-was-sacked-because-he-attempted-to-beat-Mills-Woyome-800096
  9. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  10. (2023-03-24) "Head Office Building - January 1963-January 1965 - View from Rural Bank - 12 March 1964".
  11. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  12. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  13. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  14. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  15. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  16. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  17. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  18. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  19. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  20. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  21. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  22. https://web.archive.org/web/20230712203717/https://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/505-president-akufo-addo-nominates-martin-amidu-as-special-prosecutor
  23. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Today-in-2016-Amidu-was-sacked-because-he-attempted-to-beat-Mills-Woyome-800096
  24. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Today-in-2016-Amidu-was-sacked-because-he-attempted-to-beat-Mills-Woyome-800096
  25. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Today-in-2016-Amidu-was-sacked-because-he-attempted-to-beat-Mills-Woyome-800096
  26. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Today-in-2016-Amidu-was-sacked-because-he-attempted-to-beat-Mills-Woyome-800096
  27. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Today-in-2016-Amidu-was-sacked-because-he-attempted-to-beat-Mills-Woyome-800096
  28. Archive copy.
  29. Archive copy.
  30. Archive copy.
  31. Archive copy.
  32. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Today-in-2016-Amidu-was-sacked-because-he-attempted-to-beat-Mills-Woyome-800096
  33. https://citinewsroom.com/2020/11/martin-amidu-resigns-as-special-prosecutor/
  34. https://www.graphic.com.gh/news/politics/why-martin-amidu-resigned-as-special-prosecutor.html

Yiŋa viisegɔ lɔgerɔ (External Links)

[demese | demesego zia]
  • List of ministers on Ghana government website Archived 30 January 2017 at the Wayback Machine
Party political offices
Preceded by

John Atta Mills

National Democratic Congress Vice presidential candidate

2000

Succeeded by

Muhammad Mumuni

Political offices
Preceded by

Cletus Avoka

Minister for Interior

2010 – 2011

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Preceded by

Betty Mould-Iddrisu

Attorney General and Minister for Justice

2011 – 2012

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Party political offices
Preceded by

John Atta Mills

National Democratic Congress Vice presidential candidate

2000

Succeeded by

Muhammad Mumuni

Political offices
Preceded by

Cletus Avoka

Minister for Interior

2010 – 2011

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Preceded by

Betty Mould-Iddrisu

Attorney General and Minister for Justice

2011 – 2012

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Party political offices
Preceded by

John Atta Mills

National Democratic Congress Vice presidential candidate

2000

Succeeded by

Muhammad Mumuni

Political offices
Preceded by

Cletus Avoka

Minister for Interior

2010 – 2011

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Preceded by

Betty Mould-Iddrisu

Attorney General and Minister for Justice

2011 – 2012

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Party political offices
Preceded by

John Atta Mills

National Democratic Congress Vice presidential candidate

2000

Succeeded by

Muhammad Mumuni

Political offices
Preceded by

Cletus Avoka

Minister for Interior

2010 – 2011

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Preceded by

Betty Mould-Iddrisu

Attorney General and Minister for Justice

2011 – 2012

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Party political offices
Preceded by

John Atta Mills

National Democratic Congress Vice presidential candidate

2000

Succeeded by

Muhammad Mumuni

Political offices
Preceded by

Cletus Avoka

Minister for Interior

2010 – 2011

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Preceded by

Betty Mould-Iddrisu

Attorney General and Minister for Justice

2011 – 2012

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Party political offices
Preceded by

John Atta Mills

National Democratic Congress Vice presidential candidate

2000

Succeeded by

Muhammad Mumuni

Political offices
Preceded by

Cletus Avoka

Minister for Interior

2010 – 2011

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Preceded by

Betty Mould-Iddrisu

Attorney General and Minister for Justice

2011 – 2012

Succeeded by

Benjamin Kunbuor

Hon.

Martin A. B. K. Amidu

21st Attorney General and Minister for Justice
In office

Jan 2011 – Jan 2012

President John Atta Mills
Preceded by Betty Mould-Iddrisu
Succeeded by Benjamin Kunbuor
Minister for Interior
In office

Jan 2010 – Jan 2011

President John Atta Mills
Preceded by Cletus Avoka
Succeeded by Benjamin Kunbuor
Special Prosecutor
In office

Jan 2018 – Nov 2020

Preceded by New
Succeeded by Kissi Agyebeng
Personal details
Born Martin Alamisi Burnes Kaiser Amidu
Nationality Ghanaian
Party National Democratic Congress
Alma mater
  • University of Ghana
  • Ghana School of Law
  • Antioch University
Website www.martinamidu.com