Upper East Region
| continent | Afirika |
|---|---|
| country | Ghana |
| capital | Bɔlegataŋa |
| located in the administrative territorial entity | Ghana |
| coordinate location | 10°45′0″N 0°45′0″W |
| geoshape | Data:Ghana/Upper East.map |
| shares border with | North East Region, Upper West Region |


Upper East tinkatɛ de la Bɔlegataŋa.[2] Bɔlegataŋa boi la Gaana saazuo bɔba. Ti Burkina bɔna ka zuen gee ti Togo bɔna ka gɔbega. [3]Bɔlegataŋa tiŋa la de la tinkãra bayoobi La puan ti ba yi'ira ti regions la gee pu la pia la anuu gee ti ba yi'ira ba ti 'districts' la. Bɔlegataŋa la n de ba tinkatɛ gee kelum bɔna tiŋasuka. Tiŋa wa de la tinsɛka n kelum zãla buuri malema ti La ana suŋa.
Eŋa n pa'asɛ tinbisi tutã la puan. Sɛba n boi Gaana tinsi la puan. A tari la 8,842 siqɛ kilomita n de 2.7% yesera Ghana samama pu'a la puan. Ba tinãtɛ la boi la Bolgataŋa la puan. Gee ti ba ni kɔ'ɔm yi'ira ti Bolga.[4][5]. La de la zi'a gee ti tuuma la tɛ'ɛsuma koosera, gama lɔgerɔ la nu'usi tuuma lɔgerɔ.Bolga n de zi'a gee ti gɔbena offisi duma la tuntuniba zo'e zo'e bɔna. Tinsesi n boi tinkãtɛ wa puan de la: Navrongo, pagan, Sandema, Bawku, Zebila, Tempane, Pusiga, Garu, pwalugu, Tongo, Zuarungu la Widaana.[6].
La Bɔŋa Zi'an
[demese | demesego zia]Zi'an la kãtɛ/ yaleŋa
[demese | demesego zia]Upper East boi la ti saazuo sɛka la puan Ghana gee beŋɛ la Burkina Faso gɔbega la Togo zuu'ɔ. A gã bɔna la beewoko 0° la 1°N nɛŋa bɔba la beegirika 10°30N la 11°N. Ka tari la beema la Burkina Faso saazuo, Togo dapɔa bɔberɛ, Upper West n boi nɛŋa bii suurum ki'a bɔba la Northern Region mi bɔna tiŋa nuurɛ. Upper East wa tari la so'olum pia la banuu ti ba yi'ira ti 'district' duma la. Ti so'olum wuu tari la ka zudaana ti ba yi'ira ti 'district chief executive' la[7]
[8]Tiŋa wa samama wa zuleke mi wana fii gee naɛ la task tara kunkuma la zulekere magese wuu Gambaga 'scarp' 2. Zɛkana wa pa'asi la zɛsesi n yaalekɛ dɛna Sudanian Savanna bɔŋa tara tiisia n gu'ure warɛ magese wuu tu'a guŋa, tã'aŋa tiisi.[9]. Tinkana wa tari la wolegɔ gee ti fu kan nyaŋɛ pa'alɛ sangbema la ãaŋa la San ta paara siibedaa la tɛgerɛ nambuusi/ gmaresi. Uunɛ Sara (tɛgerɛ ta paaɛ dawalega) ni dɛna la sansɛka ti sagbema la ni ana wana buu.
Visɔgɔ Lɔgerɔ
[demese | demesego zia]- ↑ https://nrsa.gov.gh/about-us/upper-east/
- ↑ https://citinewsroom.com/2021/05/upper-east-region-group-pushes-for-sex-education-to-reduce-teenage-pregnancies/
- ↑ https://citinewsroom.com/2021/05/upper-east-region-group-pushes-for-sex-education-to-reduce-teenage-pregnancies/
- ↑ https://www.myjoyonline.com/mahamas-speakout-train-hits-bolgatanga/
- ↑ https://www.graphic.com.gh/features/features/the-cultural-centre-in-bolga.html
- ↑ https://www.fallingrain.com/world/GH/10/
- ↑ https://nrsa.gov.gh/about-us/upper-east/
- ↑ https://elections.asaaseradio.com/2012/upper-east
- ↑ https://nrsa.gov.gh/about-us/upper-east/